Het archief van de Horen.


Uit De Horen nummer 2 van 1982

Stil tegen de wolken aanschurend, onder zachte druk van de wind, heeft de zomer plaats gemaakt voor de herfst met haar wulpse, voluptueuze kleurenpracht. Een teken dat de winter op kousevoeten nadert. De boom verliest zijn bladeren maar niet zijn aantrekkings- en verbeeldingskracht. De winterzonnewende en de betekenisvolle boom van het kerstgebeuren kondigen hun komst aan in winkelrekken. Een mooi moment om het, met een tekst van Jef Vandiest, te hebben over… de boom.

 

Muzekant ? Een onnelieve!

De toade zèn veranderd. As ge na wilt go speile in een sjorstoat erre alliën mo de goei kante nemi!
Ge weut mè oupen ereme ontvange, ge kroagt les as ge da vandeun et, alle repetese kroagde een vernete pint, en in retour weut er just van a verwacht dat ge reigelmoteg (mo wa wilt da zegge?) no de repeteses goit en ten minste et winterconseir meispeilt. Ge kroagt na oek derect e geud instrement as ger zeulef gin een et.
Vreuger was da wel efkes annezer. D’instremente dat een sjorstoat dén a, wore ouver ’t algemiën goeëkuëpe kloddes. En… as er eet oon schol, moeste da zeulef ‘arranjeire’ of dén weudde da doui den iëne of andere ‘volontair’ ‘gerepareid’… Zu een reparose was dikkes gewuën et ramplaceire van e stuk van a instrument doui een stuk van een ander kapot instrument. Dat da neut stuk ni altoad van ’t zeulefste mark was en ni 100% paste… da stak allemool ni zu neië en da ge terachter ‘ewa’ vals stond, was dat oek ni zu ereg… dat uëde toch nemand ni… (of toch?).
Toch was a instrument et belangrekste bezit in a lieve as muzekant. Ge zoogt a instrement lever as a vraa. Ge bichoneide da, en ge zeuregde derveu dat er da altoad zu geu meugelek oeëtzag… E paviljoen dat e bekke krum was (ne ki mei ‘gevalle’ of zu…) , weudde rechtgepluëd, en as er op dei pluë ‘e bekke lak af was’ moeste da teige ’t conseir mo opblinke mè ewa sidol… Ne ressort da ouversproeng koste lote lasse in een garage of zu, mo daan weudde zeiker en vast veneir ‘gerecupereid’. Dat ave piston terachter ni zu geud nemi vroemkwam… domei moeste, as muzekant, liëre lieve.
Bè een sjorstoat goon’ , was tuns een iël ingroapende beslissink, want as ge dat dei, woirre ni alliën goa zeulef, mo a giël famille (zeulefs de dei da nog ni geboure wore…) mè anne en veute on dei veriënegink gebonne.
Iëne ki, ne koupere, ne vlekke, nen briëbroek, ne ruë, nen blave of iëne van numerou 1, 2 of 3 geweure, dén bleifde da veu de rest van a doge. En veu a famille : ‘t oageste.
Let op, zu een keuze beperkte a oek in de reloses me ander minse van a deurep… Met de leide van d’ ander sjorstoate koste van de slag nemi klappe, ge kost bè eule gin commisses nemi go deun, en in eule stammeneis koste niks nemi go drinke, zeulefs ni as er gin iën ander nemi oupe was.
Verkiëre of nog erger, trave, ‘ouver de grenze’ da kost zeikest ni. Da brocht de giël famille in schande!
As ge veu iën of ander grondege reide toch a sjorstoat verleet en, nog erger, bè een ander gink speile, dén woirre ‘een slechte vest’ en verlourde, op slag, al a kamerode. Oek in de neu sjorstoat wo da ge gink speile, woirre foatelek nog altoad iëne da ge ni 100% kost betrave, want… everanst, deep in a ét, woire masschee toch nog e bekke van d’ ander…
In danen toad was de sjostoat ouveral en altoad oonweizeg. A giël lieve weudde dodeu bepoild. As ge geboure weude, kwompe der altoad wel e poor kamerode muzekant, e serenadeke geive (me terachter nateurlek de nuëdege ‘opkikkertjes’… As ge zeek woit, kwome de manne van ‘t besteur ne ki ‘goeiendag’ zegge (veu te zeen eu ereg dat was…) en as ge duëd gink kwam de sjorstoat speile in a mès en on a graf. ’t Was zeulefs zu, da, as ge in miër as iën sjorstoat spelde, dei allemool kwome speile op a begrofenis. Ge weudde tuns me volle mezeek (duëmarsche nateurlek) not kerkof gebrocht (en van as dat in Terveure op ’t kisteveld was, was da e serieus trotteken eh…). A meudersjorstoat gink mei tot ont graf en spelde do et lesten aireke veu a, d’ander moesten afoke on ‘de grot’ op de Doeësbeuregsekassaa.
Veu de gewuën of veu d’iëreleide was et in danen toad oek ni sumpel. Ge weudde lid van 1 sjorstoat en domei arre koleur bekind… Dén uëde bè dei klik, en weudde dus oek schiëf bekeike deu d’ander…
As member en zeikest as iërelid weude alle wieke verwacht op de repeteses van a sjorstoat! As ge wit dat een sjorstoat in danen toad, dikkes, e poor onderd leiden a, en teentalle ieëreleide, koende a vouistelle wa veu een ‘fiëste’ dei repeteses dikkes wore.
Et betole van a lidgeld gaf a wel nen uëp vouidiële… Ge weudde verwacht op de conseirs, en met de sortees gingde mei mè de sjorstoat in de cortège… As ze ‘op verploitsink’ ginke, weudde as lid oek veronderstelt van mei te go, en zuë zogde nog ne ki eet van de wiereld, want in danen toad ginke de sjorstoate in ’t giël land meideun on cortèges.
Mè zunne sortee airre as lid dèn 2 meugelekeide, ofwel betoilde een boadroge bè ’t begin van den oeëtstap en dén mochte meidrinke mè de muzekante ofwel betoilde gewuën zeulef a consemoses. De muzekante mochte (nateurlek) verneet mei op vwajosje én kreige ginder de nuëdege pinte…
Ja, ja, de nuëdege pinte… Da mezeek speile da was nomelek zworen toebak eh. De strote loge belange ni zu schuën as na. Tuns loge der ouveral nog kinderkoppekes (kassaastiëne)… A instrument ‘tikte’ dus foatelek rond en dovan weude vouil meuger as dén da ge gewuën op ne steul kost zitte veut speile. En voets gink de sjorstoat altoad oeët : itte,riegen, wind of snië, da eef eulen allemool ni teigen… Ne muzekant zag foatelek écht af veu zoan sjorstoat, want zeulef assem bekanst bevrouze of klaïsjnat veneir in ze lokool kwam eum nog neki verplicht van kaa pinte te drinke want ’t was in danen toad nog algemiën gewiëte (al van sins de middelieuwe) da ge gi woter mocht drinke, da was vergif…
Ne kaffei, da refuzeide de stammeneiboze te schinke… ouile muëre was just lieg… (in foate aan ze do te vouil werek en afwas oon…) en ne limonaat da was voui kindere…
As a famille nog gi lid was van een sjorstoat en ge dus zeulef nog kost keze van dewelke da ge (speilend) lid wait weure, koste dus et best een sjorstoat keze da ’t zoterdoos ’s oves (na ’t vroadoos ’s oves) repeteide, want da veel al ne ki voui da ge ’s anderendoos ‘meug’ woit!
De repeteses, dei 2 eure deude, wore altoad in 2 gesneië. No ’t ieëste eur was er ne repo. Da was veu ne ki te koene ‘go pisse’…
Da ge dèn al moest a ‘behoefte’ gon deun, was ni écht verwonderlek… As de repetese begost oem 8 eure, moeste, as muzekant, nateurlek vouil vreuger in ’t lokool oonweizeg zoan. Ni zu derekt veu ’t eulepe veu alles recht te zette (doveu kwome der van ’s mereges al manne van ’t besteur (dat do dén de giëlen dag ‘werek’ on aan… )), mo surtoe veu a op a gemak te stelle voui da ge a oeëterste best kost gon deun on de pupiter. A op a gemak stelle koste nateurlek ni bieter as… me e koppel pinte… En… no een ureke inspannende repetese, begoste dei pinte nateurlek e bekke druk te veruërzoke… Voui da de repos ingelast weude, was et op zu een repetese just e kekekot, de muzekante lepe de giëlen toad op en af van ouile pupiter no ’t euske…
De dirigente vonte da ni tof en dus weude der repos gave.
Op de repeteses wore dikkes tusse de 50 en de 100 man. De stammeneis van vreuger koste ni vergeloake me dei van vandoog. Ofwel was de ‘pissoan’ gewuën boeëte teige de meur, ofwel, as ge midde in’ t deurep zat, was er (dikkes in de kelder van ’t stammenei) 1 pissoan… Ge koent dus paze dat da wel e bekke deude voui dat al muzekante ‘benei gerokt wore’.
En wa deide as ge op aven teur moest wachte (of as aven teur al verboa was, mo ge op d’ ander muzekante moest wachte?)… E pinke drinke nateurlek én as et efkes kost oek nog alga ne buëm mè de kote deun…
De repo leep dus al rap oeët tot minstes e koteer, of zeulef bekanst een alf eur. As ge dén in ‘een vrië klik’ terecht kwamp, en ’t gink e bekke rap, koste vantoad in da koteer veneir ‘e poor’ pinkes gedroenken emme. (in danen toad betiëkende ‘e poor’ wel ‘miër as 2 eh’…). Da was dén oek de reide veuwa da de repetese toch no 2 eure no et begin moest stoppe… of annezer was er zeiker en vast nen 2e repos vandeun…
No de repeteses weudde der me de kote of me de pitjesbak gespeld, of, as et lokool e stammenei was mè nen biljaar, koste do oek e koppel spellekes op deun.
Gelukkeg moeste in danen toad de stammeneis nog op een defteg eur sloeëte, zudoneg dat ge ’s anderendoos toch nog kost go wereke of no de mès goon…
De doge van de conseirs en van de sortees, wore wel ‘eet’ zwoder…
Ne sortee, wo dat eum oek was, oandegde altoad in ’t lokool. As daan deugink in de proche zeulef, moest, no de sortee én den teur van de stammeneis ter achter (in Terveure dikkes tot 5), den drapeau veneir (mè mezeek) no ’t lokool gebrocht weure. ’t Veel dikkes voui (edes kiëre foatelek) dat er muzekante onderweige ‘verloure lepe’ (surtoe toadens de teur van de stammeneis)… De sjorstoat vertrok mè 100 man en kwam vantoad, mo mè geud den euleft nemi, binne…
Ne ki vroem in ‘t lokool, moere ni paze dat de fiëstelekeide gedo wore… Dén weude der bal populaire g’ave. E koppel muzekante spelde dén airekes… wo dat op gedanst kost weure.
Mè de sinkseproces in Terveure, da veu de muzekante van alle sjorstoate dén uëgtag van ’t joor was, was er bekanst in alle stammeneis ‘mezeek’. Al nogelank et loter en loter weudde, weudde de kwalitoat van dei ‘mezeek ‘ wel stillekes minder en minder…
Dei sinkseproces was in Terveure oek de moment van ’ t joor dat de sjorstoate koste vergeleike weure… No de conseirs van d’ ander weude nateurlek nuët ni eine gegoon! En alliën de slechte commentare weude achteraf me vouil attense beleusterd, de goei nuët ni!.
Dus den dag van de proces (woda alle sjorstoate in meispelden) was foatelek den iënegsten dag dat de verschillende sjorstoate malkander zoge… Nateurlek was a oage veriënegink altoad de beste, de grutste, de dei me de schoeënste marsche, de sjiekste kostums, afei, in’t keut, een echt wiereldwonder dus.
Da wore ook de doge da sjorstoate mè 50 muzekante toch in iëne ki grutter koste zoan as dei mè 60 of 70 man…. Veu trouwens toch mo, mè zu vouil mouigelek te zoan (me miêr as ‘d ander dus), weude der zeulefs mannen opgesteld mè een instrument mè e stopsel in… (da was veu de route te vulle, zaan ze tuns).
Dei giël sinksewiek was (boeëte de wiek van ’t conseir) de zwoodste wiek van ’t joor veu ne muzikant. Ne muzekant van Terveure pakte dei wiek zoane joorlekse conjé payé op, want : ’t zondoos moeste ‘no de kermes’ goon. Ge moest doveu ni op de kermes zeulef kommen eh, of masschee just veu ne zaïte schol te goon ole, mo, in de stammenei-members rond de kermes (en nateurlek oek in ’t lokool van a sjorstoat) moeste wel ‘ave kop ne ki lote zeen’.
’s Moindoos was’t dén proces, en ’t destoos woire 9 op 10 gewuën ‘te meug’ veu te go wereke.
’t sgoenstoos moeste den toch e kla bekke eet toeës deun en ’s oves moeste zeiker en vast go repeteire want ’t donderdoos wast joormèt… En da, da was altoad ne memorabelen dag… In alle stammeneis wast van ’s mereges vreug bal populaire. Alle stammenei-members aan op veurhand een akkoud me e poor muzekanten van de sjorstoat woda ze member van wore, veu bè ouile te komme speile (da brocht nateurlek volk mei…).
Dei ‘soekeliers’ van muzekanten moeste do de giëlen dag speile (en drinke)…
’t vroadoos wore ze dèn oek ‘ginne mins’… tot ’t soves, want dèn wast veneir repetese…
’t zoterdoos was ‘t bal en ’t zondoos was’t de lesten dag van de kermes…
Ander zwoor doge veu muzekante wore de sortees in oage proche… Den weude de stammenei-members bezocht en do moest nateurlek ouveral ‘eet’ gedroenke weure. En ofda da nog ni genoeg was, gebouide et oek reigelmoteg dat onderweg ’t iën of ’t ander (iëre)lid zen doui oupe dei, en e serenadeke vreug… en nateurlek bedankte daan dén de muzekante…
Het allerzwootste wiekend van ’t joor veu de muzekante was oengetwoafeld da van ’t conseir. De giël veuafgoinde wiek weude der intenseef gerepeteid… (met repos, en kote, en…) en ’t vroadoos wast familleconseir… (da was foatelek een algemiën repetese mo wo op de vrave en kindere van de muzikante verwacht weudde).
Ter achter wast toniël, mo do bleive alliën mo de vraven eine lette… De muzikante ‘moeste’ dèn ouver eule geweldege prestoses goon klappe, benei in ’t lokool of, bè de stammenei-members.
’t Zoterdoos en ’t zondoos woren et ‘oupenbore’ conseirs, woda alleman kost noteu komme (nateurlek NI de leide van d’ ander sjostoate oeët et zeulfste deurep eh…), en oek terno was et edes kiëre toniël, edes kiëre zonder de oonweizegoad van de muzikante…
No dei toniëlveustellinge moeste de muzikante wél veneir in de zool zoan, want, dén wast do bal… Dat dei conseirs dikkes ‘mémorabel’ aflepe, koende a wel vouistelle. Et gebouide miër as iëne ki da de muzikante van ’t bal rechtstreiks no d’iëste mes ginke (bè de potes dèn… want do was de mès vreuger as in de kerk zeulef…). De school in de kerk bleif wel dikkes lieg want dei zoge dei muzekante ni passeire…
E koppel wieke no et winterconseir weudde ‘den dinei’ g’ave. Da was dé moment woda de muzekante bedankt weude veu al de ‘inspanninge’ dat ze e giël joor lank gelieverd aan. Danen dinei weudde geprepareid doui de vrave van de muzekante.
En no den dinei wast veneir bal… en oek da leep gemaanlek veneir oeët op ne ‘meuge’ zondag terachter…
Ge zeet, de toade zen veranderd. As een sjorstoad na e conseir geift, es de zool al dikkes opgekoist oem eulef eure ’s oves. Ne repo op de repeteses es er nemi, en no de repetese, da na wél de volle twië eure deut, weut er in ’t beste geval nog iën consommose genuttegd (miëstal zonder alkoul…) mo om teenenalf, ten leste eulef eure, ligge al de muzekante in eule nest.
Et zwoor lieve van de muzekante es dus vouil geminderd én de kwalitoat van de mezeek zeulef es vouil verbieterd… steurre do stoem van?
En na, den dag van seirewoureg, vroge alle muzekanten eulen af, veuwa dat de minse paze dat de woude ‘muzekant’ en ‘zatlap’ sinoneem zèn…

Jean Donnay