Leestafel : Onze nieuwe aanwinsten.


In te kijken in ons archief- en documentatiecentrum ‘Moestuin’ tijdens de werkvergaderingen (2e en 3e maandag van de maand van 18 tot 21u, toegang langs de balie van het administratief centrum ‘de Zevenster’, Markt 7a, Tervuren. Aanmelden vóór 19u).

Besprekingen: Geert Schuerman en Vic Motte

Boeken

Frans Vollenbroek
Kroonprins Willem van Oranje en Anna Paulowna in Tervuren 1815-1830
Eigen beheer, Tervuren 2021, 226 blz., geïllustreerd.
 
Over dit onderwerp verscheen er reeds een flink aantal bijdragen, zowel in De Horen als in andere publicaties van onze kring. Toch krijgen we hier iets totaal nieuw en geeft de schrijver een aantal nieuwe gegevens die ons tot hiertoe niet bekend waren. Dankzij zijn behendigheid en kundigheid met internet slaagde Frans Vollenbroek erin om allerlei feiten op te diepen uit oude kranten van begin negentiende eeuw en uit de memoires van de familie de Mérode.
Ook nieuw is de rol die de familie de Robiano speelde, zowel tijdens het Oranjebewind in België (1815-1830) als bij het begin van de Belgische onafhankelijkheid. Uit het bronnenmateriaal van de Nederlands publicaties en de kranten van die periode komt wel soms een ander beeld tevoorschijn dan datgene wat wij aannamen over zowel Willem I als Willem II en hun politiek t.o.v. de Zuidelijke Nederlanden. Kan moeilijk anders. De kranten in de Noordelijke Nederlanden zullen de feiten eerder met de ‘noordelijke’ bril bekeken hebben.
Toch ervaren we in het werk van Frans Vollenbroek de ideeënstrijd die er heerste tussen koning Willem I en zijn zoon, de prins van Oranje. Ze leefden beiden immers, in het begin van de 19de eeuw, in een overgangsperiode voor wat de visie op het beleid betreft. Willem I was nog van de idee doordrongen dat de koning het beleid bepaalde en er eindverantwoordelijke voor was, terwijl zijn zoon de nieuwe ideeën van parlementaire verantwoordelijkheid en democratie genegen was. Trouwens, Leopold I (en later ook Leopold II) had ook heel wat moeite om zich aan te passen aan die parlementaire democratie en het respect voor de grondwet.
Over Willem I kunnen we zeggen dat hij het tijdens zijn regering op economisch gebied behoorlijk heeft gedaan, hij heeft het land uit een economische put gehaald. Maar op politiek vlak, vooral t.o.v. de zuidelijke Nederlanden, heeft hij gefaald, zodat er uiteindelijk een splitsing kwam tussen Noord en Zuid.
 

Tijdschriften, in ons archief in te kijken:

Blikveld
Koning Boudewijnstichting, zomer 2021.
Het wereldvermaarde Sint-Jorisretabel (1493) van Jan Borman II schittert na drie jaar onderzoek en restauratie opnieuw in het Museum voor Kunst en Geschiedenis te Brussel. Het interdisciplinaire onderzoek, gefinancierd door een van de fondsen van de stichting, leidde tot onverwachte vondsten en bood een verklaring voor aloude mysteries hiermee verbonden. Via een ander fonds kon een zestiende-eeuws wandtapijt aangekocht worden dat mogelijk vervaardigd werd in Doornik en uiting geeft van verschillende stijlen, die in de pre-renaissance gebruikelijk waren. Het erfgoedfonds van de stichting beheert een groeiend patrimonium aan historische muziekinstrumenten, partituren en manuscripten. Ze worden gewoonlijk angstvallig bewaard achter vitrines en in archiefkasten. Het bewuste fonds probeert nu deze partituren en manuscripten zoveel mogelijk ‘tot leven te brengen’ en ze laten uitvoeren en de instrumenten te laten bespelen door jonge artiesten.
 
Brabant Cronikel
Familiegeschiedenis, 2021-02.
In dit nummer wordt geschreven over de tijdslimieten van de doopregisters in de streek tussen Overijse en Leuven. Van Duisburg is algemeen geweten dat we geen parochieregisters hebben van vóór 1731 (alle registers van vroegere datum zijn vernietigd door de dorpsbrand in 1731). In Vossem dateert de oudste van 1676, Leefdaal begint vanaf 1587 maar deze tussen 1606 en 1635 ontbreken. In Tervuren kunnen we teruggaan tot 1586 en we merken dat we daarmee het verst teruggaan in de tijd voor onze regio. Al deze registers van Duisburg, Tervuren en Vossem bezitten we op fotokopie.
In ditzelfde nummer vinden we de namen opgelijst van de pachters van de pachthoeven van de Abdij van Park in het Ancien Régime. Voor het Hof ter Munck (Vossem): Jan van Rotselaer 1470-1502; Jan Goetseels en Margriet Gloylants vanaf 1503 meer dan 20 jaar; Jan Dekens ca. 1550; Lambrecht Mastraten en Katlijne Vleeshouwers tot ca. 1580; Jan Moermans en Marie Timmermans vanaf 1587- ca. 1594; Jan Mastraten en Maaike Vander Heyden vanaf 1594; Michiel van Hoylant ca. 1620-1638; Jan Dons 1638-1641; Steven Verheyden 1647-ca. 1672; zijn weduwe Liesbeth Keyaerts bleef tot ca. 1685. Haar zoon, Peter Verheyden tot 1723; zijn zoon Hendrik Wauters vanaf 1723 en kleinzoon Engelbert Wauters tot 1794. (Het hele verhaal is te lezen in ‘Abdij van ’t Park – Pachthoeven & Landbouwdomein’ van Stefan Van Lani.
(ISBN 90-805158-1-7)
 
Eigen Schoon en de Brabander
Kon. Historisch Genootschap Vlaams-Brabant en Brussel, 2021-02.
Dit nummer vertelt ons een en ander over de norbertijnen en de norbertinessen in Vlaams-Brabant en Brussel. De Parkabdij van Heverlee, die gedurende eeuwen pastoors leverde voor de Sint-Jansparochie van Tervuren, speelt hier een belangrijke rol. Verder lezen we dat Leuven en Gent in het midden van de veertiende eeuw de eersterangs steden waren van onze gewesten. In de stadsrekeningen van Leuven (1352-1353) ontdekken we een flink pak vergoedingen voor stadsmedewerkers die naar Tervuren kwamen.
Op schilderijen van Pieter Breugel de Oude zien we regelmatig ‘gaten-potten’ afgebeeld. In een artikel van Walter Prinsze – ‘De gatenpotten van Pieter Bruegel de Oude’ – vernemen we dat deze zowel als reukpotten of geurverspreiders, als voor bepaalde kruiden dienden, of voor het bewaren van etenswaren, waarvoor ventilatie nodig was. Henri Vannoppen komt ook weer aan bod. Hij brengt een vijfde bijdrage over de huwelijksgebruiken door de eeuwen heen in Midden-Brabant.
Via dit nummer vernemen we ook het overlijden op 92-jarige leeftijd van Georges Bulteel. Deze man was tijdens zijn actieve leven hoofdonderwijzer van de Nederlandstalige basisschool van Kraainem en gedurende tien jaar secretaris van het Koninklijk Historisch Genootschap van Vlaams-Brabant en Brussel. Hij hield steeds nauwe contacten met Tervuren en met onze kring.
 
Faro
Cultureel Erfgoed, 2021-01.
Hoe kunnen we ons erfgoed op een aantrekkelijke manier aanbieden? Een vraag die sluimert in vele erfgoedkringen. Deze uitgave probeert met een aantal bijdragen inspiratie te geven.
 
Leuvens Historisch Genootschap, Nieuwsbrief
Driemaandelijks - 2021-03, nr. 69.
Voor wie zich interesseert voor het Leuvense verleden, biedt dit tijdschrift een schat aan informatie. Zo vinden we hier een uitgebreide historische beschrijving van het traject tussen “De Grote Spuye tot aan de Parkabdij” en een tijdlijn van de oude ‘portus’ tot de overwelving van de Dijle. Daarnaast kunnen we ook wat lezen over de renovatie van de stadsijskelder aan de Brusselsepoort.
 
Melijn
De Vrienden van de School van Tervuren, 2021-02.
Deze uitgave richt o.a. de schijnwerpers op twee kunstenaars. Eerst komt Lucien Frank (1857-1920) aan de beurt. Hij wordt gerangschikt bij de tweede generatie van de School van Tervuren. Samen met Léon Dardenne zijn zij de enige kunstenaars uit die generatie die een langere tijd in Tervuren gewoond hebben.
Roger Somville, de andere kunstenaar die aandacht krijgt, heeft ook heel wat banden met Tervuren. Hij woonde op de grens van Tervuren met Kraainem en in het verleden had hij nauwe banden met Christian Dotremont, Edmond Dubrunfaut en kunstcriticus Maurits Bilcke.

Monumenten en Landschappen
(M & L), uitgave 2021-03.
Hier krijgen we een uitgebreide blik op het rectoraatgebouw van de VUB, ontworpen door Renaat Braem (1973). Een tweede artikel brengt het verhaal van het Vloethemveld tussen Jabbeke en Zedelgem, waar na de wereldoorlog voor enkele maanden een krijgsgevangenenkamp was ingericht. Het verhaal van dat veld gaat terug tot de late middeleeuwen.
Verder lezen we hier een artikel over de zestiende-eeuwse Brabantse retabels die in hun geheel of fragmentair, zowel in ons land als elders in de wereld, te vinden zijn. Onderzoekers Elisabeth van Eyck en Ria De Boodt proberen de samenhang van die verschillende fragmenten weer samen te puzzelen.
Uiteindelijk komt er nog een interessante bijdrage over de verborgen wereld van de miniaturen in middeleeuwse handschriften, die zich in de Koninklijke Bibliotheek van Brussel bevinden.
 
Science Connection
Federaal Wetenschapsbeleid, nr. 64, april-juni 2021.
Het nr. 64 presenteert uitvoerig het museum van de Koninklijke bibliotheek van Brussel (KBR), geopend in september 2020. Je kan er, via een prachtige scenografie, kennis maken met de zogenaamde ‘Librije van Filips de Goede’. De 900 vijftiende-eeuwse boeken en perkamenten bleven gedurende 600 jaar verborgen voor het grote publiek. Het is een culturele schat uit een tijd dat Filips de Goede een aanzet gaf voor de Gouden Eeuw in de Zuidelijke Nederlanden Nu kan iedereen er komen van genieten.
In de Nassaukapel, ingekapseld in het museum, vind je beeldhouw- en schilderwerk uit dezelfde periode.
(Tijdschrift ook te lezen op: http://www.belspo.be/belspo/organisation/publ_science_nl.stm)
 
Tijd-Schrift
Heemkunde-Vlaanderen, tweede jaargang, 11, 2021-02.
De coronapandemie deed ons intenser dan vroeger, stilstaan bij besmettingen en overlijden. Het is dan ook logisch dat in bijna alle geschiedkundige en heemkundige tijdschriften artikels verschijnen over epidemieën, besmettelijke ziekten, vaccinaties en verzorging in vroeger tijden. Deze uitgave gaat dezelfde richting uit, het is een themanummer over ‘ziekte’. We leren een en ander over lepra en leprozerieën in het middeleeuwse graafschap Vlaanderen, over ziektekiemen, lichaamsverzorging en schoonheid in de twintigste eeuw, over medische tijdschriften in de negentiende eeuw en over de zogenaamde Spaanse Griep, de pandemie van de jaren 1918-1919.
 
Wie interesse heeft voor deze tijdschriften of voor de werking van deze organisaties en kringen, kan altijd terecht op onderstaande websites:
 
Koning Boudewijnstichting (Blikveld): https://www.kbs-frb.be/nl/
Brabant Cronikel: http://brabantcronikel.blogspot.com
Eigen Schoon en de Brabander: https://www.esdb.be
Faro: www.faro.be
Leuvens Historisch Genootschap: https://www.erfgoedcelleuven.be/nl/leuvens-historisch-genootschap-lhg
Vrienden van de School van Tervuren (Melijn): www.vriendensvt.be
Monumenten en Landschappen: https://menl.be/home#/magazines/2021
Science Connection: http://www.belspo.be/belspo/organisation/publ_science_nl.stm
Histories (Tijd-Schrift): https://historiesvzw.be/tijd-schrift/


Vic Motte